Üye Girişi

Editörden

Bize Ulaşın

MST

Anasayfa

İnsan Kaynakları Yönetimi

Yönetim ve Organizasyon

Organizasyonel Davranış

Araştırmalarım

Makaleler

Köşe Yazıları

Bir Konu

Akademik Takvim

Kitaplık

Linkler

Email Form

 

BİR KONU

Strateji, Stratejik Yönetim ve Strateji Türleri

Müh. Mustafa TAŞTAN

 

 

1-)    YÖNETSEL BİR KAVRAM OLARAK STRATEJİ

         İşletmeler anlamında strateji çevredeki tehdit ve fırsatlar ile işletmenin güçlü ve zayıf yanlarını dikkate alarak, işletmeye rekabet avantajı sağlayacak bir konum belirleme sürecidir.
         Strateji firma faaliyetlerinin bütünleştirilmesinde kıt kaynakların seçilmiş hedefleri gerçekleştirmek üzere kullanılmasında söz konusu olmaktadır. Kararların bir vakum içinde alınmadığı bir firmanın müşterilerinin iş gücü ve kaynak temin edenlerin reaksiyoonu olacağı daima stretejik plan yapılırken akılda tutulmalıdır. Dolayısıyle bu gibi reaksiyonların etkileri karar alınmadan önce değerlendirilmelidir.

         Çevresel değişim, bir şirketin ve diğer kuruluşların performansını etkileyen en önemli faktörlerden biridir ve büyük oranda yönetim kontrolünün dışındadır. Bu yüzden, bir şirketi çevereleyen ortam değişen koşullar ve netice olarak ortaya çıkan tehdit ve olanakların gözlemlenmesi gereklidir. Eğer bu durumların ileride ortaya çıkacağı düşünülüyorsa, o zaman tahmin modelleri geliştirilmelidir.

            Bunun yanında bir firma zayıf ve güçlü yanlarını da tahlil etmek durumundadır.
            Bir firmanın kompetan olduğu hususlar iki kısımdan oluşur:

1.      Verimli olduğu hususlar

2.      Etkin olduğu hususlar

            Strateji iş dünyası sözlüğünde 20.yüzyılın ilk yarısına doğru yer almaya başlamıştır.Strateji deyiminin,asıl ekonomik anlamıyla ilk defa açık şekilde izahı,iktisatçı ve mayematilçi olan Neuman ve Morgenstern tarafından yapılmıştır.Düşünürler burada stratejiyi kişi ekonomisi açısından ele almakta,kişisel faydasını maksimum kılmaya çalışan iki oyuncunun rasyonel davranışlarını sistematik bir şekilde açıklamaktadırlar. Oyun tam belirlilik koşulları altında oynanmaktadır.Yani her oyuncu rakibinin mümkün olan bütün davranışlarının kendi fayda fonksiyonu üzerindeki etkilerini bilerek kendisini ona göre hazırlayabilmektedir.

            Günümüzde strateji seçimi işletmenin çevresiyle olan karşılıklı ilişkilerinin,çevreye karşı gösterdiği tepkilerinin,iç organizasyonunun ve personelin davranışlarıyla ilgili değişkenlerin etkisi dikkate alınarak yapılmaktadır. Bu çevre içinde işletme yönetiminde strateji, işletmenin çeşitli fonksiyonarı arasında meydana gelen karışıklıkları açığa kavuşturan ve genel amaçları belirleyen özellikleri düzenleyen, ekonomik bir ortamda işletmenin optimuma geçmesi ile ilgili seçimsel kararlar bütünüdür.        “Bu yönleri ile strateji, işletmeyi sıkan güçlük ve karışıklıkları ortadan kaldırarak, ona faaliyet serbestisi sağlayan ve amaçlarının seçimine sıkıca bağlı olan düşünsel bir değer sistemidir.”

            Ya da strateji, kelime anlamı itibarı ile "sevk etme, yöneltme, gönderme, götürme ve gütme" anlamlarını taşımaktadır. İşletme ve yönetim alanında 1960'lı yıllarda kullanılmaya başlanan bu kavram; işletme ve onun dış çevresi arasında ilişkileri düzenleyen; işletmenin faaliyet alanını, amaçlarını, amaçlarına ulaşmasını sağlayacak araçları, davranış kalıplarını ve ilişkilerinin belirlenmesi çalışmalarını kapsamaktadır.

            Bir firmanın gelecekte ki stratejisini belirlerken gidebileceği beş temel yön vardır:

            Değişmeme: Aynı müşterilere aynı ürünü üretmek veya aynı hizmeti sunmak.

            Geri Doğru Dikey Birleşme: Halihazır da başka bir firmadan sağlanan malın veya hizmetin üsretilmesi ya da sunulması.

            İleri Doğru Dikey Birleşme:  Halihazırda bir müşteri tarafından üretilmekte yada sunulmakta olan bir ürünü vaya hizmeti üretmek veya sağlamak.

            Ürün Genişlemesi:  Var olan üründen değişiklikler yoluyla tamamen yeni bir ürün geliştirmek ve sunmak.

            Pazar Genişlemesi:  Hizmet edilen pazarı, yeni bölümlere girerek ve tamamen yeni pazarlara girerek genişletmek.

            Rekabete dayanan ekonomik bir ortamda strateji, herşeyden önce yeniliği,ilerlemeyi ve işletmenin devamlı olarak çevre ile karşılıklı  uyum içinde olmasını sağlayarak meydana gelen değişiklikleri kontrol altına alan yönetsel bir araç olarak tanımlanabilmektedir.

Diğer bir görüşe göre, “strateji” kavramı, hedeflere ulaşmak için izlenecek yol olarak tanımlanmaktadır. İşletme yönetiminin temel faaliyeti, hedef ve amaçları belirlemek, belirlenen bu hedef ve amaçlar doğrultusunda takip edilmesi gereken yolu tespit etmektir. Günümüzde şirket stratejilerinin belirlenmesi zaman zaman ya da rastgele yapılan bir faaliyet olmaktan çıkartılıp, süreklilik gerektiren sistematik bir faaliyet haline getirilmiştir. Rekabet ortamında güçlü kalabilmek, çevreyi ve değişiklikleri devamlı gözlemlemeyi, bu değişiklikler çerçevesinde işletmenin hedef ve stratejilerinin yeniden belirlenmesi zorunluluğunu beraberinde getirmiştir. Değişim kaçınılmaz ve direk hızlanmakta olduğu göz önünde bulundurulduğunda, bu değişim çerçevesinde şirketin misyon, vizyon ve değerlerinin tanımlanması, çevre analizi yapılarak pazardaki fırsatlar ve tehditler ile rakiplere göre kuvvetli ve zayıf yönleri bulmak, şirket ve departmanlar seviyesinde hedefler ve bu hedeflere götürecek yolları belirlemek işletme yönetimlerinin amaçları arasında olması sonucu doğmaktadır. Şirket stratejilerinin belirlenmiş olması da bu amaçlara ulaşılmasında büyük rol oynamaktadır.

İşletmenin çevresinde rekabet  ortamı ve rakipler hep söz konusudur.

Her olay rakipler arasında karşılaştırılır, hatta Pazar payından bile rakiplere göre karşılaştırılmalı olarak söz edilir. Rekabet avantajı faaliyet alanlarını çekici kılar.

Rekabet avantajı; bir organizasyonun rakipleri karşısında veya rekabet ortabında kaynakların kullanımı veya faaliyet alanı nedeniyle, elde ettiği eşsiz pozisyon ve/veya pozisyonlardır.

Rekabet üstünlüğü her işletme tarafından analiz edilmelidir. Çünkü böyle bir analiz işletmenin hem kendisini hem de rakiplerini a) kuvvetli, b) zayıf yönleriyle ortaya koyacaktır.

2-)  STRATEJİK YÖNETİM

Stratejik yönetim kavramı 1980 yılından bu yana işletme literatürüne girmiş bulunmaktadır. Bu kavram, strateji ve yönetim kavramlarının birleşimiyle oluşmuştur. Stratejik yönetim, stratejilerin planlanması için gerekli  araştırma, inceleme, değerlendirme ve seçim çabalarını planlama, bu stratejilerin uygulanabilmesi için örgüt içi her türlü yapısal ve motivasyonel tedbirlerin alınarak yürürlüğe konulmasını, daha sonra da stratejlerin uygulanmadan önce, amaçlara uygunluğu açısından bir defa daha kontrol edilmesini kapsayan ve işletmenin üst düzey kadrolarının faaliyetlerini ilgilendiren süreçler toplamıdır.

 

YÖNETİMİN –kısaca- TARİHÇESİ

Konuya işletme yönetimi (mikro açıdan) yaklaşırsak, bilimsel olarak 1900’lü yıllarda başlayan stratejik yönetim güzergahında üç ana kilometre taşı bulunur:

1.Klasik dönem: Taylor, Fayol, Weber, vb. uygulamacı ve düşünürlerin temsil ettiği 1900’lerdeki klasik yaklaşıma göre üretkenlik ön plandadır ve insanlar makinenin birer parçasıdırlar.

2.Neoklasik dönem: 1930’larda Howthorne, Argris, Maslow’un temsil ettiği neoklasik yaklaşıma göre ise sosyal davranışlar, teknoloji ve çevre koşulları birlikte senkronize edilmeye çalışılmalıdır. Bu dönemi, bir önceki dönemin insan-makine anlayışına tepki olarak değerlendirebiliriz.

3.Modern dönem: 1960’larda ortaya çıkan modern yaklaşımlarda ise teknolojik gelişmeler ve teknoloji üzerinde elde edilen hakimiyet ile insan faktörü giderek önem kazanmış ve stratejik yönetim anlayışı ön plana çıkmıştır. 1950’li yıllardan bu döneme uzanan Douglas Mc. Gregor’un X(otokratik yönetici)-Y(demokratik yönetici) teorisi geniş yankı bulmuştur. Ardından her iki modelin bir bileşkesi olan 1960’ların Yönetim Grid modeli gelmektedir. Diğer önemli aşamalar olarak, Drucker’ın “Hedeflerle Yönetim”ini, 1965’lerde Ansoft’un “Şirket Stratejisi”ni, 1970’lerde Tom Peters’ın “In Search of Excellence” adlı kitabını, 1980 ve 1990’larda ise Toplam Kalite Yönetimini sayabiliriz. Bir başka bakış açısı bize, 1960’lı yılların pazarlamayı, 1970’li yılların stratejik yönetim anlayışını, 1980’li yılların ise katılımcı yönetim ve toplam kalite anlayışını temsil ettiğini söylemektedir. Tüm bu dönemlerin sonucunda ortaya çıkan anlayışa göre -yönetimin bilim ya da meslekten ziyade bir uygulama olduğu uyarısını yapan Drucker’ın söylediklerini de dikkate alarak- stratejik yönetim için, içinde bulunduğumuz durumu, koşulları ve çevreyi en iyi şekilde analiz edip, yarını şekillendirebilmek ve ona hakim olabilmek için bugünden yapılması gerekenleri planlamak ve uygulamaya sokmaktır diyebiliriz.

            Şimdi klasik, neoklasik ve modern yaklaşımları derinlemesine incelemek ve aralarındaki geçiş noktalarını dikkatle tesbit etmek zorundayız.

2.2.  STRATEJİK YÖNETİM UYGULAMASI ve SÜRECİ

Stratejik planlamanın en önemli amaçlarından biri, gelecekteki fırsatları ve tehlikeleri bugünden belirleyerek, ona göre hareket etmektir. Stratejik planlama bir yönetim biçimidir, yönetimde bir araç olarak kullanılmaz. Aksine geleceği göz önünde bulundurarak bugün ne yapılması gerektiğine ilişkin alınacak sistematik kararları kapsayan bir yönetim biçimidir. Başka bir ifadeyle, stratejik planlamanın etkinliği stratejik yönetime bağlıdır. Pratikte stratejik yönetim modeli uygulayan kurumlar değişik trendleri dikkate alırlar ve bunları uzun vadeli bir perspektive adapte ederler[1]. Kurumlar faaliyetlerini sürdürürken stratejik planlama yapmadan da strateji belirleyip uygulayabilirler, ya da strateji belirlemeden faaliyetlerini sürdürebilirler. Ancak, stratejik yönetim, stratejik planlama ve strateji arasında bir bağ kurulursa risk ve tehlikeler en aza (minimuma) indirgenmiş olur.

Stratejik yönetim genel olarak üç temel aşamadan oluşmaktadır:

Birinci aşaması stratejik planlamadan oluşmaktadır. Bu aşamada, işletmenin belirlenmiş amaçları doğrultusunda çevre analizi, işletme değerlemesi, alternatif stratejilerin incelenmesi ve uygun stratejinin seçimi üzerinde çalışılmaktadır. Bu çalışmalarla ve yapılan seçimlerle izlenecek strateji belirlenmektedir.

Stratejik yönetimin ikinci aşaması, politika oluşturma ve uygun yapı araştırma çabalarıdır. Burada, planlanan stratejinin uygulanmasında izlenecek politikaların oluşturulması ve en uygun örgütsel yapının kurulması ile ilgili çalışmalar yapılmaktadır.

Stratejik yönetimin üçüncü ve sonuncu aşaması ise, karşılaştırma ve kontroldür. Burada seçilen stratejinin oluşturulan politikalar ve kurulacak örgütsel yapının, işletmenin amaçları ile uygunluğunun karşılaştırılarak kontrol edilmesine ilişkindir.

Bu aşamalar özetle şu şekilde sıralanabilir:
            1. Stratejilerin Geliştirilmesi ve Stratejik Planlama Aşaması: Bu aşamada üst yönetim tarafından iç ve dış durum değerlendirilmesine yönelik SWOT analizi yapılır; organizasyonun vizyon ve misyon bildirileri hazırlanarak organizasyonda ortak amaç, ilke ve değerler ortaya konulur. En önemli konu stratejik kararların alınması ve strateji seçimlerinin yapılmasıdır.

2. Stratejilerin Uygulanması: İkinci aşamada üst yönetimin sorumluluğunda stratejilerin uygulanmasına geçilir. Daha önce belirlenen strateji ve aksiyon planlarının uygulaması yapılır.

3. Uygulanan Stratejilerin Gözden Geçirilmesi ve Denetimi: Yapılan uygulamaların sonuçları gözden geçirilerek stratejik planlamada gerekirse değişiklikler yapılır.

Stratejik Yönetim, tüm organizasyonlarda geleceğe yönelik amaç ve hedeflerin belirlenmesine ve bu hedeflere ulaşılabilmesi için yapılması gerekli işlemlerin tespit edilmesine imkan sağlayan bir yönetim tekniği olarak Vizyon, Misyon, Strateji ve Aksiyon olmak üzere başlıca dört unsuru kapsamaktadır:

Vizyon, geleceğe yönelik gerçekleştirilebilir amaç ve hedefleri ifade etmektedir.
Misyon, gelecekte ulaşılması istenen hedefe (vizyona) yönelik görev ve kararlılık ifadesidir.
Strateji, geleceğe nasıl ve hangi yollardan ulaşılacağını gösteren genel bir planlamadır.
Aksiyon, belirlenen stratejiler çerçevesinde izlenecek yollardır.

Stratejik yönetimin esasen bu dört kavramı içeren bir yönetim tekniği olduğu söylenebilir. Stratejik yönetimin en önemli özelliği, organizasyonun hem kendi durumunu, hem de organizasyon dışındaki çevrenin analizine imkan tanımasıdır. Aynı şekilde organizasyon dışındaki çevrenin de analiz edilmesi gerekmektedir. İç ve dış durum analizi yapıldıktan sonra organizasyonun vizyon ve misyonu belirlenmekte; daha sonra da strateji ve aksiyon planları oluşturulmaktadır.

            Bu anlamda strateji, Şekil 3’de görüldüğü gibi önceden belirlenmiş amaçlarla, onlara yardımcı olacak araçların karşılıklı etki ve tepkilerinden meydana gelmektedir. Araçlar amaçlara hizmet etmekle beraber, onların tayin edilmesine de yardımcı olmaktadırlar. Stratejinin araçları kullanmasının  yanında, kurumun projelerine ve amaçlarına zıt gelen bir çevreye  karşı çıkmak zorunda olduğunu da ifade etmek gerekir.

                   Şekil 3:  Strateji, Amaçlar ve Araçlar Arası İlişkiler

                                                            Strateji

 

 Amaçlar                              Araçlar

   Kaynak: Erol EREN

            Buraya kadar yapılan açıklamalar özetlenirse; rekabete dayanan ekonomik bir sistem içinde strateji, herşeyden önce yeniliği, ilerlemeyi ve kurumun ya da devletin devamlı olarak çevreye intibakını veya çevre ile karşılıklı uyum içinde olmasını sağlayan, meydana gelen değişiklikleri kontrol altına alan bir yönetim aracıdır. Stratejik faaliyetler için belirli miktarda kaynakların el altında bulundurulması çevredeki değişiklikler karşısında bu kaynaklara bakılarak kararlar verilmesi gerekir. Alınan bu kararlar ve seçimler kurumun bilgi ve iradeye dayanan dinamik ve gelişmelere açık bir yönetim içinde çalışmasını sağlayacak, geleceğin uzun vadeli değişimlerini öngörerek sistematik bir şekilde düzenlenmesini temin edecektir. Böylece kurumun hayatında kadere veya şansa bırakılan hususlar azaltılmış veya kontrol altına alınmış olacaktır.

---

 

 

Bir Konu Anasayfa